स्वच्छता केवल सफाइ होइन, सम्मानपूर्वक बाँच्ने आधार हो !

लहान–१९ मा सरसफाइ अभियान : सुरक्षित शौचालयदेखि सडक नाटकसम्म, शौचालय हाम्रो शान हो !

सिरहा । स्वच्छता केवल सडक र घर सफा राख्ने विषय होइन, यो मानिसको गरिमा, स्वास्थ्य र सम्मानपूर्वक बाँच्ने अधिकारसँग जोडिएको आधारभूत आवश्यकता पनि हो। यही सन्देशसहित लहान नगरपालिका–१९ स्थित छर्रापट्टी टोलमा सोमबार सरसफाइ तथा स्वच्छता अभियान सञ्चालन गरिएको छ।

लहान नगरपालिकाको ‘घर–घरको शान, स्वच्छता अभियान’ अन्तर्गत आयोजित कार्यक्रममा स्थानीय बासिन्दा, जनप्रतिनिधि, महिला स्वास्थ्यकर्मी, नगरपालिका पदाधिकारी तथा सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधि सडकमा उत्रिए। स्वच्छता र्‍याली, सडक नाटक तथा सार्वजनिक स्थल सरसफाइमार्फत सुरक्षित शौचालयको प्रयोग, व्यक्तिगत स्वच्छता र फोहोर व्यवस्थापनबारे समुदायलाई सचेत गराइएको हो।

‘सरसफाइ तथा शौचालय निर्माण अभियान सफल पारौँ’ भन्ने सन्देशसहित निकालिएको र्‍यालीले लहान –१९ छर्रापट्टीका विभिन्न क्षेत्रको परिक्रमा गरेको थियो। सहभागीहरूले सुरक्षित शौचालयको प्रयोग गर्न, घर तथा वरपरको वातावरण सफा राख्न र सार्वजनिक स्थानमा जथाभावी फोहोर नफाल्न स्थानीयलाई आग्रह गरे।

र्‍यालीपछि सहभागीहरू आफैं सार्वजनिक स्थलको सरसफाइमा जुटे। फोहोर उठाउँदै उनीहरूले स्वच्छता अरूलाई सिकाउने विषय मात्र नभई आफैंबाट सुरु गर्नुपर्ने व्यवहार भएको सन्देश दिए।

सुरक्षित शौचालय : सुविधा मात्र होइन, गरिमाको विषय

सडक नाटकमा सुरक्षित शौचालयको विषयलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको थियो। शौचालय हाम्रो शान हो ! शौचालय निर्माण गर्नु मात्र पर्याप्त नभई त्यसको नियमित प्रयोग, सरसफाइ र संरक्षण पनि उत्तिकै आवश्यक रहेको सहभागीहरूले बताएका छन्।

सुरक्षित र सफा शौचालयको पहुँचले मानिसलाई रोगबाट जोगाउने मात्र होइन, आफ्नो व्यक्तिगत आवश्यकता सम्मानपूर्वक पूरा गर्ने वातावरण पनि सुनिश्चित गर्ने उनीहरूको भनाइ थियो।

विशेषगरी महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा कमजोर अवस्थाका व्यक्तिका लागि सुरक्षित शौचालयको उपलब्धता स्वास्थ्य र सरसफाइसँगै व्यक्तिगत सुरक्षा र गरिमासँग पनि जोडिने भएकाले यस विषयमा परिवार र समुदाय दुवैले जिम्मेवारी लिनुपर्नेमा जोड दिइएको थियो।

सडक नाटकले उठायो व्यवहार परिवर्तनको सवाल

कार्यक्रममा प्रस्तुत सडक नाटकले सरसफाइका विषयलाई समुदायको दैनिक जीवनसँग जोडेर प्रस्तुत गरेको थियो। सुरक्षित शौचालय प्रयोग नगर्दा, व्यक्तिगत स्वच्छतालाई बेवास्ता गर्दा तथा फोहोर जथाभावी फाल्दा स्वास्थ्य र वातावरणमा पर्ने असरलाई नाटकमार्फत देखाइएको थियो।

नाटकले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि समुदायसामु राखेको थियो—स्वच्छताको कुरा गरेर मात्र पुग्छ कि त्यसलाई व्यवहारमै उतार्नुपर्छ?

लहान नगरपालिकाको अनुसार औपचारिक भाषणभन्दा स्थानीयले प्रत्यक्ष हेर्न र बुझ्न सक्ने माध्यम प्रभावकारी हुने भएकाले सडक नाटकलाई अभियानमा समेटिएको हो।

कार्यक्रममा सहभागीहरूले स्वच्छतालाई अभियानको समयसम्म सीमित राख्न नहुने बताएका थिए। घर सफा राख्ने, सुरक्षित शौचालय प्रयोग गर्ने, फोहोर उचित स्थानमा व्यवस्थापन गर्ने र सार्वजनिक स्थलको संरक्षण गर्ने बानी नियमित जीवनको हिस्सा बन्नुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिए।

आफ्नो घर सफा राखेर मात्र समुदाय स्वच्छ हुँदैन; सार्वजनिक ठाउँलाई पनि आफ्नै घरजत्तिकै जिम्मेवारीका साथ हेर्नुपर्छ, सहभागीहरूको भनाइ थियो।

स्वच्छताको अभ्यास घरबाट सुरु भएर टोल, समुदाय हुँदै समग्र नगरको वातावरणसँग जोडिने भएकाले प्रत्येक परिवारको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको उनीहरूले बताए।

वडा नं. १९ का वडा अध्यक्ष मो. कमरुद्दीन राइनको नेतृत्व तथा WASH Unit को समन्वयमा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हो। कार्यक्रममा महिला स्वास्थ्यकर्मी, स्थानीय बासिन्दा, नगरपालिका पदाधिकारी तथा विभिन्न सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधिको सहभागिता रहेको थियो।

अध्यक्ष राइनले सरसफाइप्रति समुदायको सोच र व्यवहार परिवर्तन गर्न यस्ता कार्यक्रम महत्वपूर्ण हुने बताए। स्वच्छता अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन नागरिकको निरन्तर सहभागिता आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

उनले प्रत्येक घर र नागरिकको दैनिक व्यवहारमा सरसफाइको अभ्यास विकास हुनुपर्नेमा जोड दिए। स्थानीय सरकारले अभियान सञ्चालन गर्ने र नागरिकले त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने हो भने मात्र दीर्घकालीन परिणाम हासिल गर्न सकिने उनले बताए।

लहान नगरपालिकाले ‘घर–घरको शान, स्वच्छता अभियान’ अन्तर्गत नगरका २४ वटै वडामा सरसफाइ तथा स्वच्छतासम्बन्धी गतिविधि सञ्चालन गर्दै आएको जनाएको छ।

सुरक्षित शौचालयको प्रयोग, व्यक्तिगत स्वच्छता, फोहोर व्यवस्थापन तथा वातावरण संरक्षणबारे नागरिकलाई सचेत गराउनु अभियानको मुख्य उद्देश्य रहेको नगरपालिकाले जनाएको छ। समुदाय, जनप्रतिनिधि, सामाजिक संस्था तथा अन्य सरोकारवाला निकायसँगको सहकार्यमा अभियानलाई निरन्तरता दिइने नगरपालिकाले जनाएको छ।