WASH क्षेत्रमा तालिमको एकरूपतामा जोड, २१ तालिम प्याकेजबारे छलफल

काठमाडौं । खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता (WASH) क्षेत्रमा कार्यरत जनशक्तिको क्षमता अभिवृद्धिका लागि तालिममा एकरूपता, गुणस्तर र व्यावहारिक उपयोगितामा जोड दिइएको छ। WASH क्षेत्रमा कार्यरत विभिन्न निकाय तथा संस्थाले सञ्चालन गर्ने तालिमलाई व्यवस्थित, सान्दर्भिक र प्रभावकारी बनाउन साझा तालिम प्याकेजको प्रयोग आवश्यक रहेको सरोकारवालाले बताएका छन्।

यही विषयमा केन्द्रित हुँदै काठमाडौंमा ‘तालिम प्याकेज सम्बन्धी छलफल तथा जानकारी आदान–प्रदान कार्यक्रम’ सम्पन्न भएको छ। ENPHO को आयोजनामा भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय अन्तर्गतको राष्ट्रिय खानेपानी तथा सरसफाइ अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा क्षमता अभिवृद्धि केन्द्रको सहकार्यमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय खानेपानी तथा सरसफाइ अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा क्षमता अभिवृद्धि केन्द्रका २१ वटा तालिम प्याकेजहरूको विस्तृत जानकारी प्रस्तुत गरिएको थियो। ती तालिम प्याकेजको उद्देश्य, उपयोगिता, सान्दर्भिकता तथा व्यावहारिक प्रयोगका विषयमा सहभागीलाई जानकारी गराइएको थियो।

साथै, तालिम प्याकेजको विकास तथा कार्यान्वयनसँग सम्बन्धित हालसम्मको प्रगति, उपलब्धि र चुनौतीहरूबारे समेत छलफल गरिएको थियो। विभिन्न तालिममा सहभागीहरूले आफ्ना अनुभव, सिकाइ तथा सुझावहरू प्रस्तुत गर्दै तालिम प्याकेजलाई आगामी दिनमा अझ प्रभावकारी रूपमा प्रयोग तथा कार्यान्वयन गर्ने विषयमा विचार आदान–प्रदान गरेका थिए।

तालिममा एकरूपता किन आवश्यक ?
WASH क्षेत्रमा विभिन्न निकाय र संस्थाले आ–आफ्नो आवश्यकता र अभ्यासअनुसार तालिम सञ्चालन गर्दै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा तालिमको विषयवस्तु, प्रशिक्षण पद्धति र सिकाइमा एकरूपता कायम गर्नु महत्वपूर्ण देखिएको छ।

कार्यक्रममा यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न तयार गरिएका तालिम प्याकेजलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्ने, आवश्यकता पहिचानका आधारमा तालिम सञ्चालन गर्ने र प्राप्त अनुभवका आधारमा सामग्रीलाई निरन्तर सुधार गर्दै लैजाने विषयमा छलफल गरिएको थियो।

राष्ट्रिय खानेपानी तथा सरसफाइ अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा क्षमता अभिवृद्धि केन्द्रकी कार्यकारी निर्देशक मीना श्रेष्ठले WASH क्षेत्रमा दीर्घकालीन रूपमा प्रभावकारी काम गर्न क्षमता विकास र तालिमलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताउनुभयो।

उहाँले WASH क्षेत्रमा कार्यरत विभिन्न संस्था तथा सरोकारवालाबाट सञ्चालन हुने तालिममा एकरूपता कायम गर्नु आवश्यक रहेको बताउँदै साझा तालिम प्याकेजको प्रयोगले जनशक्तिको क्षमता विकासलाई थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुग्ने उल्लेख गर्नुभयो।

खानेपानी, सरसफाइ र स्वच्छतालाई समान प्राथमिकता
कार्यक्रममा खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छतालाई समान प्राथमिकताका साथ सन्तुलित र एकीकृत रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा समेत जोड दिइएको थियो।

यसै सन्दर्भमा CWIS Alliance लाई सहकार्य र समन्वयको महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा अघि बढाइएको बताइएको छ। हाल २२ वटा संस्था CWIS Alliance मा आबद्ध रहेको कार्यक्रममा जानकारी दिइएको थियो।

CWIS अर्थात् Citywide Inclusive Sanitation अवधारणामार्फत सरसफाइ सेवामा सबै समुदायको पहुँच, समावेशिता र समग्र प्रणालीगत दृष्टिकोणलाई जोड दिइन्छ। नेपालमा यस अवधारणालाई विभिन्न सरोकारवालाको सहकार्यमा अघि बढाउने प्रयास भइरहेको छ।

कार्यक्रममा नेपालले CWIS लाई दक्षिण एसियाली सहकार्यात्मक मोडलका रूपमा अघि बढाउने प्रयास गरिरहेको उल्लेख गरिएको थियो।

तालिमबाट प्राप्त अनुभव र सिकाइ आदान–प्रदान
कार्यक्रममा विभिन्न तालिममा सहभागी भएका सरोकारवालाहरूले आफ्ना अनुभव, सिकाइ, उपलब्धि तथा कार्यान्वयनका क्रममा सामना गरेका चुनौतीहरू प्रस्तुत गरेका थिए।

सहभागीहरूको अनुभव र सुझावलाई आगामी दिनमा तालिम प्याकेजको प्रभावकारी प्रयोग तथा आवश्यक सुधारका लागि महत्वपूर्ण आधारका रूपमा लिइएको थियो।

तालिमलाई कक्षाकोठामा सीमित नराखी त्यसबाट प्राप्त ज्ञान र सीपलाई व्यवहारमा उतार्दै WASH क्षेत्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरी कार्यान्वयन गर्नुपर्नेमा समेत जोड दिइएको थियो।

भारत र बंगलादेशबाट प्राविधिक सहयोग
तालिम प्याकेज विकास तथा क्षमता अभिवृद्धिको प्रक्रियामा क्षेत्रीय सहकार्यलाई समेत प्राथमिकता दिइएको छ।कार्यक्रममा भारत तथा बंगलादेशबाट तालिम प्याकेजका लागि प्राविधिक सहयोग तथा ज्ञान आदान–प्रदान भएको जानकारी दिइएको थियो। दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा WASH तथा सरसफाइ क्षेत्रमा भएका अभ्यास, अनुभव र प्राविधिक ज्ञानलाई नेपालको आवश्यकता र सन्दर्भसँग जोडेर प्रयोग गर्ने प्रयास भइरहेको बताइएको छ।

CWIS Alliance मार्फत सहकार्यमा जोड
National Project Officer , UN-Habitat Nepal की सुधा श्रेष्ठले खानेपानी, सरसफाइ र स्वच्छतालाई समान प्राथमिकताका साथ अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो।

उहाँले WASH क्षेत्रका विभिन्न पक्षलाई सन्तुलित रूपमा अघि बढाउन सहकार्य आवश्यक रहेको बताउँदै CWIS Alliance मार्फत विभिन्न संस्था तथा सरोकारवालाबीच सहकार्यलाई थप बलियो बनाउने प्रयास भइरहेको उल्लेख गर्नुभयो।

उहाँका अनुसार हाल २२ वटा संस्था CWIS Alliance मा आबद्ध हुनु सहकार्यका लागि महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। नेपालमा विकास भइरहेको यो सहकार्यात्मक अभ्यासलाई दक्षिण एसियाली सन्दर्भमा समेत आदान–प्रदान गर्न सकिने उहाँको भनाइ छ।

क्षमता विकासलाई संस्थागत गर्ने प्रयास
WASH क्षेत्रमा प्रभावकारी सेवा प्रवाहका लागि पूर्वाधारसँगै दक्ष जनशक्ति, ज्ञान, सीप र संस्थागत क्षमता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसैलाई ध्यानमा राखेर तयार गरिएका २१ वटा तालिम प्याकेजले WASH क्षेत्रमा कार्यरत जनशक्तिको क्षमता विकासलाई साझा र व्यवस्थित आधार प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

कार्यक्रमले २१ वटा तालिम प्याकेजबारे विस्तृत जानकारी प्रस्तुत गर्नुका साथै तिनको प्रयोग, प्रभावकारिता, चुनौती र सुधारका विषयमा सरोकारवालाबीच प्रत्यक्ष छलफलको अवसर प्रदान गरेको छ।

सरोकारवालाबीचको निरन्तर सहकार्य, तालिममा एकरूपता, क्षेत्रीय ज्ञान आदान–प्रदान तथा CWIS जस्ता समग्र अवधारणाको प्रभावकारी कार्यान्वयनमार्फत नेपालको WASH क्षेत्रको क्षमता विकासलाई थप संस्थागत गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ।