७ वर्षपछि उत्तर कोरिया पुग्दै सी जिनपिङ, रुससँग बलियो बनेका किमसँग हुने वार्तामा विश्वको चासो

काठमाडौं, जेठ २२ — चिनियाँ राष्ट्रपति Xi Jinping को उत्तर कोरिया भ्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा महत्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ। करिब सात वर्षपछि हुन लागेको यो भ्रमण त्यतिबेला भइरहेको छ, जब उत्तर कोरियाली नेता Kim Jong Un पहिलेको तुलनामा निकै बलियो अवस्थामा पुगेका छन्।

सन् २०१९ मा सी जिनपिङले उत्तर कोरिया भ्रमण गर्दा किम अमेरिकी प्रतिबन्ध र असफल आणविक वार्ताका कारण दबाबमा थिए। तर अहिले परिस्थिति फेरिएको छ। रुससँगको बढ्दो रणनीतिक साझेदारीले उत्तर कोरियाको अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत दुवैलाई बल पुर्‍याएको छ। युक्रेन युद्धको सन्दर्भमा मस्कोसँगको सहकार्यबाट प्योङयाङले आर्थिक तथा सैन्य लाभ हासिल गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

दुई दिने शिखर वार्तामा सी जिनपिङले पश्चिमी राष्ट्रहरूविरुद्ध चीन र उत्तर कोरियाबीचको एकता प्रदर्शन गर्ने प्रयास गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर धेरै विश्लेषकहरूका अनुसार भ्रमणको वास्तविक उद्देश्य उत्तर कोरियामाथि चीनको प्रभाव कायम राख्नु हो। पछिल्ला वर्षहरूमा प्योङयाङ रुसतर्फ बढी झुकेको देखिएपछि बेइजिङ आफ्नो रणनीतिक प्रभाव कमजोर हुन नदिन सक्रिय बनेको छ।

यता किम जोङ उन पनि चीनसँगको सम्बन्धलाई केवल एकतर्फी निर्भरता बन्न दिन चाहँदैनन्। उनी चीनबाट थप आर्थिक सहयोग र सुविधा प्राप्त गर्न चाहन्छन्, तर त्यसका लागि रुससँगको निकटतालाई कूटनीतिक दबाबको माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिरहेको विश्लेषण गरिएको छ। उत्तर कोरियाले चीन र रुस दुवैसँग सम्बन्ध सन्तुलनमा राख्दै आफ्नो रणनीतिक महत्व बढाउने प्रयास गरिरहेको छ।

चीनका लागि उत्तर कोरिया केवल छिमेकी राष्ट्र मात्र नभई सुरक्षा र भू-राजनीतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण साझेदार हो। बेइजिङ उत्तर कोरियामा अस्थिरता फैलियो भने त्यसको प्रत्यक्ष असर आफ्नो सीमामा पर्ने चिन्तामा छ। त्यसैले उत्तर कोरियामाथि प्रभाव कायम राख्नु चीनको दीर्घकालीन रणनीतिक प्राथमिकतामध्ये एक मानिन्छ।

सी–किम वार्तामा अमेरिका र उत्तर कोरियाको आणविक कार्यक्रम पनि प्रमुख एजेन्डा बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले पुनः किमसँग वार्ता गर्ने इच्छा व्यक्त गरिरहे पनि उत्तर कोरियाले हालसम्म त्यसमा सकारात्मक संकेत दिएको छैन।

विश्लेषकहरूका अनुसार उत्तर कोरियाले आफ्नो आणविक कार्यक्रमलाई राष्ट्रिय सुरक्षाको आधारका रूपमा हेर्दै आएको छ। विशेषगरी इरानमाथिको अमेरिकी सैन्य कारबाहीपछि प्योङयाङले आणविक क्षमता अझै आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालेको हुन सक्ने आकलन गरिएको छ।

हाल उत्तर कोरियासँग दर्जनौं आणविक वारहेड रहेको अनुमान गरिन्छ। यद्यपि ती हतियारलाई अन्तरमहादेशीय स्तरमा प्रहार गर्न सक्ने प्रविधि पूर्ण रूपमा विकास भइनसकेको मानिन्छ। चीनले औपचारिक रूपमा उत्तर कोरियालाई आणविक शक्ति राष्ट्रको मान्यता नदिए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा बेइजिङको धारणा केही नरम बन्दै गएको संकेत देखिएको छ।

सी जिनपिङको यो भ्रमणलाई केवल द्विपक्षीय भेटघाट मात्र नभई पूर्वी एसियाको बदलिँदो शक्ति सन्तुलन, चीन–रुस–उत्तर कोरिया सम्बन्ध र अमेरिकासँगको प्रतिस्पर्धाको व्यापक सन्दर्भमा समेत हेरिएको छ। यसले आगामी दिनमा क्षेत्रीय सुरक्षा, आणविक कूटनीति र विश्व राजनीतिमा नयाँ समीकरणहरू निर्माण गर्न सक्ने विश्लेषकहरूको धारणा छ।